ot I

Qaraqalpaqsha (kaa)

Morfologiyalıq hám sintaksislik qásiyetleri

atlıq, ot

Leksikalıq mánileri

1. Janıw procesi; órt, jalın. • Jeldiń isi suwırıw, ottıń isi quwırıw (qq. x. n.). • Kúnniń qızılı batayın dep turǵanda awıldıń sırtına Úbbi ata betke shıǵıp, ottan atlatıp alasladı (M. Nızanov). • Anası ornında joq, shaması ot jaǵıp, awqat pisiriwdiń ǵamında júrgen bolsa kerek, al ákesi qorıqshılıqtan qaytpaǵanın bildi (K. Kárimov). • Ottıń qasına bir qushaq seksewil ákeldirdi (K. Kárimov). Ot tiyiw — janıw. Ot qoyıw, ot beriw — órtew, jatıw.
2. awıs. Quyashtıń ot sıyaqlı qattı qızdıratuǵın, kúydiretuǵın halatı. Kún ot bolıp tur.
3. awıs. Dárt, qayǵı. • Ishte janǵan meniń otım, Qashan endi ósher endi (Ájiniyaz). • Tıshqan tesigi mıń teńge bolıp, Óz otına kúye basladı (M. Seytniyazov). • Urıs pitti, Otları sóndi. Suw quyılıp oshaqlarına (M. Seytniyazov). • Doynaǵınan shıqqan ot, zámberektey atıldı («Alpamıs») . Ot atıw — oq jawdırıw, atıw. • Ot attı xan, oǵın qarday borattı. Mıń-mıńlardı jıńǵıl kibi qıyrattı (ád. xrest.). Júrek otı — jiger, yosh, ǵayrat, hújdan. • Júregińde otı joq adamǵa biziń aramızda islew qattı qıyın (gazetadan). Ottay janıw — qızǵınlıǵı, háwesi artıw. • Onıń júzleri jarqırap, ottay jandı (Á. Shamuratov). Eki ottıń arasında qalıw — adamnıń ózine jaqın eki adam yamasa táreptiń ortasında kelispewshilik júz bergende ortada qalıp, qaysısınıń tárepin alıwdı bilmew. • Biyshara jeńgesi eki ottıń arasında qalǵan edi (K. Kárimov). Suwdan alıp otqa salıw — sırtınan jamanlaw. • Ot penen suwday — bir-biri menen kelise almaydı, qarsı, dushpan. • Ot bası — shańaraq. «Jaqsı qızlar haytta-toyda saylanar, jaman qızlar ot basında oylanar» degen qosıqlar usındaydan shıqqan (Sh. Usnatdinov). Araǵa ot taslaw — bir- birewge ǵıjaq beriw, óshegistiriw, araǵa suwıqshılıq salıw. Kózge ottay basılıw — kópten beri kórmegen bir orınnıń yamasa adamnıń kórǵen waqıtları kózge ısıq kóriniwi, jaǵımlılıǵı, qádirliligi. • Borpań topıraqların shańǵıtıp, joraları menen qasharman top, asıq oynaǵan jerler kózine ottay basıldı (A. Sultanov).

Derekler

QARAQALPAQ TILINIŃ TÚSINDIRME SÓZLIGI. Jeti tomlıq, Nókis, «Qaraqalpaqstan» baspası, 2023-jıl.