eniw

Qaraqalpaqsha (kaa)

Morfologiyalıq hám sintaksislik qásiyetleri

feyil, e-niw

Leksikalıq mánileri

Payda bolıw, kiriw, ornıǵıw, biná bolıw, dún'yaǵa keliw, aralasıw. • ...oqıwǵa kóp kete basladı, hámme oqıwǵa enip, jumıla atlandı (Q. Irmanov). Qattıraq júrip úyge keldim de, uyqı kushaǵına endim... (Ó. Xojaniyazov). Sonda xalqım kelgendey-aq janıma, Qızıw ener tamırdaǵı qanıma (I. Yusupov).
Túr eniw — ózgeriw, qubılıw, dóniw. • Barlıq adam aqırınlap túrgeldi, Júzleri ózgerdi basqa tur endi (J. Aymurzaev).
Túsine eniw — túsinde kóriw, túsine ayan beriw, tús kóriw, uyqılap atırǵanda kóriw. • Ashıq boldım shiyrin janım jolında, Tusime enip ǵayıbana bir batır («Máspatsha»). Bayaǵı shaqası sınǵan jas emen, Geyde shaqırar onı, tusine ener (I. Yusupov).
Dinke-dárman eniw — kúsh-quwat kiriw, kúsh kiriw • ....bunnan maǵan dińke-dárman engendey boladı (Ó. Xojaniyazov).
Quwat eniw — kúsh, qarıw kiriw. • Tıyılıp kózden jaslarım. Quwat endi boyıma («Qırq qız»).
Jan eniw — jan kiriw, tiriliw. • ...pútkil aǵzasın háreketke keltiriwdiń arqasında Sheripke jan endi (Q. Irmanov).
Aq eniw — aq kiriw, aǵarıw. • Aq enip qalıptı saqal, murt, shashka, Miynetkeshi usı eken yaranlar (Berdak).
Esi eniw — aqılına keliw, aqılı tolısıw, erjetiw, boy jetiw. • Endi esiń enetuǵın waqtıń jetti (T. Qayıpbergenov).
Gúlleniw — kórkem bolıw, sánge bóleniw. • Gúl ústine gúller engen, Altın nurlı jaqtıń tańın (T. Ábdiramanov).
Ájim eniw - jıyrıq eniw, jıyrıq bolıw, beti góneriw. • Júzine ayǵız-ayǵız ájim endi (K. Sultanov).
Ajar eniw — sulıwlanıw, forma ashıw. • Solǵın kelbetine qaytadan ajar endi (K. Sultanov).
Shadlıq eniw — quwanısh payda bolıw, kewilleniw. • Dáwdiń tula bedeni, Erip, zor shadlıq enip (H. Alimjan).
Súyegine eniw — din. Marhumdı juwıwshılardıń qatarına kiriw. • Qatınnıń súyegine eniwge, dámesi bar hár tiyreniń az ǵana jılmaqayları da búlk etken joq (N. Bórekeshov).

Derekler

QARAQALPAQ TILINIŃ TÚSINDIRME SÓZLIGI. Jeti tomlıq, Nókis, «Qaraqalpaqstan» baspası, 2023-jıl.